چگونگی آوارگی و وضعیت رضایت از زندگی قبل از آوارگی در روستای بیدرواز ( بیرواس ):

آنچنان که پیداست مردم روستای بیدرواز ( بیرواس ) بصورت متناوب در فاصله زمانی بین سالهای 1358 لغایت 1360 مجبور به ترک محل سکونت خود شده­اند. روستاییان دلایل مختلفی را برای آوارگی خود ذکر کرده­اند که از جملۀ آنها می­توان مواردی مانند شروع جنگ تحمیلی ، ادامه تحصیل ، نا امن شدن منطقه، وجود گروهکهای معارض و نیروهای مختلف در سطح منطقه و ... را نام برد. یکی از اهالی دلیل آوارگی روستاییان را اینچنین بیان نموده است: «شاید اصلی­ترین دلیل و نقطه عطف آن شروع جنگ ایران و عراق بوده باشد. اما دلایلی دیگر در این میان دخیل بوده­اند مانند: قطع باغ­های روستا، مین­گذاری باغ­ها و بیشتر مراتع روستاها به وسعت زیاد و بدون نقشه نظامی، درگیری گروههای معارض، درگیری گروههای معارض دولت عراق و توپ باران روستاها به بهانه­ی تعقیب آن­ها و ایجاد نا­امنی، تخریب امکانات بهداشتی درمانگاه، مدارس، برق و ... .»

براین اساس می­توان گفت مردم روستا هیچگونه اختیاری در ترک محل سکونت خود نداشته­اند و به دلیل اجبار ناشی از جنگ تحمیلی و ناامنی منطقه ترک وطن نموده و در استانها و شهرستانهای مجاور محل سکونت خود سکنی گزیده­اند. طی بررسی بعمل آمده اکثریت روستاییان با توجه به توجیهات و دلایل گوناگون مطرح شده، از زندگی در زادگاه اصلی خود بسیار راضی بوده­ و عشق و علاقۀ فراوانی به زندگی در زادگاه اصلی خود داشته­اند و اندک افرادی نیز که رضایت خود را بصورت نسبی بیان داشته­اند؛ بیشتر به کمبود نسبی امکانات و خدمات رفاهی توجه نموده­اند، و غیر از این مورد هیچگونه دلیل و یا علت اصلی به عنوان دافعۀ روستای اصلی مطرح نشده است.

همچنان که اشاره گردید، اکثریت قریب به­اتفاق روستائیان از سکونت در محل زادگاه اصلی خود اعلام رضایت نموده­اند و توجیه و دلایل مختلفی برای این رضایت خود بیان داشته­اند. در این زمینه می­توان به سه عامل اصلی زیر توجه نمود:

1- توجیهات اجتماعی، فرهنگی، روحیات و خلقیات مردم، و عشق و علاقه به زادگاه: در این زمینه؛ توجه به قناعت در فرهنگ مردم، همکاری و مشارکت مردم، مساوات و برابری در میان مردم، مهر و محبت زیاد، صداقت، آرامش روانی، احساس گرمای محبت در کنار والدین و خویشاوندان بودن، عدم وجود غرض و غرض­کاری و کینه­توزی، آشنایی مردم با هم و وجود روابط خویشاوندی، داشتن زندگی شرافتمندانه، داشتن احساس هویت، عجین شدن زادگاه با روح و فطرت و خون روستاییان و ... از جمله موارد مطرح شده از سوی مصاحبه­شوندگان بوده­اند.

2- جنبه­های اقتصادی، اشتغال و تولید: مواردی مانند تأمین ما­یحتاج زندگی بصورت آسان، دسترسی به باغات و مراتع، اشتغال به فعالیت­های گوناگون کشاورزی، دامداری و باغداری، قناعت مردم، وجود امکانات و خدمات نسبی، داشتن روحیه تولیدی(اقتصادی)و ... از جمله توجیهات مطرح شده در این زمینه بوده­اند.

3- دلایل محیطی و زیست محیطی(جغرافیایی و ...): برخی از روستائیان به مسائل و شرایط جغرافیایی و محیط زیستی نیز توجه داشته­اند و مواردی مانند آب و هوای خوب و موقعیت مناسب، وفور آب، جاذبه­های طبیعی منحصر ­به ­فرد، و وجود طبیعت بکر و زیبا را در توجیه صحبت­ها و نظرات خود بیان نمود­اند. 

خط سفید حاشیه تصویر فوق بر اثر دستکاری های چند سال اخیر بوده و قدیمی نمی باشد !

تقدیم به کلیه عزیزان جهت یادآوری خاطرات گذشته  

خوشا به حالت ای روستایی

خوشا به حالت ای روستایی

چه شاد و خرم، چه باصفایی

در شهر ما نیست جز دود و ماشین

دلم گرفته از آن و از این

 در شهر ما نیست جز داد و فریاد

خوشا به حالت که هستی آزاد

ای کاش من هم پرنده بودم

با شادمانی پر می­گشودم

می رفتم از شهر به روستایی

آنجا که دارد آب وهوایی

 سکونتگاههای روستایی منطقه:

انسانها از ابتدا به طور تصادفی و اتفاقی، محل اسکان خود را اختیار ننموده­اند، بلکه عوامل مختلف اقتصادی، اجتماعی، طبیعی و ... در این زمینه نقش داشته­اند، یعنی انسان و محیط بصورت متقابل بر روی هم تأثیر داشته­اند. در این منطقه از کشور مانند سایر مناطق ایران، عنصر آب عامل اصلی شکل گیری روستاها بوده است و در کنار آن در برخی مواقع عوامل اجتماعی، ارتباطی، امنیتی و ... نیز نقش داشته­اند. «مکان گزینی سکونت­گاه­های هورامان[1]متاثر از شرایط طبیعی و بخصوص توپوگرافی این ناحیه است. مردم هزاران سال پیش[2مراکز سکونت­گاه­های خود را با توجه به اهمیت موقع و ویژگیهای طبیعی بر روی دامنه­های پر شیب جنوبی که ضخامت خاک به علت فرسایش کم و غالباً کارایی چندانی برای کشت و زرع نداشته، احداث نموده­اند. و آن نیز بدان علت بوده که دامنه­های جنوبی در زمستان سرد، گرما و انرژی بیشتری را از خورشید جذب کرده که علاوه بر گرم شدن منازل، سبب صرفه جویی در مصرف انرژی می­شده است. و برف کوچه­ها و معابر سریعتر ذوب شده که این خود سبب سهولت و تسریع رفت و آمد مردم در فصل زمستان را فراهم می­کرده است». (مرادی، 1385: 147-148)

معماری سکونت­گاه­ها در این منطقه متأثر از شرایط طبیعی(وضع ناهمواریها، آب وهوا و ...)، شرایط اقتصادی(کمبود زمینهای زراعی و در نتیجه کمی درآمد)، شرایط اجتماعی(داشتن تاریخ و پیشینه مشترک، مناسبات خویشاوندی و ...)و...می­باشد. از نظر شکل، بیشتر روستاها بصورت متمرکز می­باشند، که اغلب مساکن بر محور منابع آب بنا گردیده­اند، و مصالح ساختمانی بکار رفته در آنها نیز با توجه به شرایط منطقه بیشتر مصالحی مانند سنگ، خاک و گل، تنه درختان و ... بوده است«از نظر کالبدی، مساکن روستائی اغلب بصورت پله­کانی در امتداد خط شیب بر روی همدیگر واقع شده و وجود کوچه­های پر پیچ و خم و باریک، بعنوان عامل ارتباطی بین مساکن روستا و سایر فضاها، نقش مهمی را ایفا می­کند. در بعضی نقاط شیب تند دامنه سبب شده تا اکثر روستائیان خانه­های خویش را بصورت دو طبقه احداث کنند، که معمولاً طبقه اول(هم کف)بعنوان، انبار، کاهدان، محل نگهداری دام و ... و طبقه دوم برای سکونت افراد خانواده مورد استفاده قرار می­گرفته[است]». (مرادی، 1376: 108-109). در اینجا لازم به یادآوری است که در یک یا دو دهه اخیر نیز با اندک دقتی در این منطقه و تغییر و تحولات بوجود آمده در زمینه­های مختلف، با مواردی مانند ایجاد روستاهایی که در امتداد جاده و راههای ارتباطی ایجاد و گسترش یافته­اند، استفاده از مصالح جدید مانند آجر، سیمان، گچ و ...، و همچنین تغییر نقشه­های منازل مسکونی مواجه می­شویم.

عملیات اوارمان مجموعه یادداشت ها و گزارش هایی است از نایب سرهنگ حاجعلی رزم آرا نظامی صاحب نام ایرانی در توصیف بخشی از لشکرکشی ارتش به منطقه اورامان در پاییز و زمستان 1310 شمسی .

این لشکرکشی که آن را می توان آخرین عملیات عمده از رشته لشکر کشی هایی دانست که از بدو تأسیس ارتش در سال 1300 بر ضد قدرت های عشایری و محلی کشور آغاز شد ، عملیاتی بود که بر یک دوره چند صد ساله از فرمانروایی سلاطین اورامان - خاندان حاکم محلی - پایان نهاد.

در فصل اول این کتاب تحت عنوان " اورامان "